Aug 16, 2014

Preporuka za skretanje s puta: Stari Ledinci


Ko je imao prilike da prolazi putem Sremska Kamenica - Beočin, mogao je sa leve strane da uoči putokaze za dva mesta: Ledince i Rakovac. I dok je Rakovac zahvaljujući istoimenom manastiru još koliko-toliko i poznat u okvirima širim od fruškogorskih, za Ledince se uglavnom zna samo kao još jedno u nizu prigradskih naselja Novog Sada. Međutim, ako putnik-namernik ipak odluči da skrene ka Ledincima, a onda pred sam ulazak u selo nastavi još oko tri kilometra putem uzbrdo, naći će se u centru Starih Ledinaca.

Stari Ledinci, malo selo duge i slikovite istorije koja traje još od XIII veka, ne nalazi se ni na jednoj turističkoj mapi, iako u njemu ima nekoliko zanimljivih stvari da se vidi. Ipak, baš zbog toga su znamenitosti Starih Ledinaca pravi skriveni biser Fruške Gore.



Na maloj zaravni na obroncima brda, u današnjem vikend-naselju Klisa, nalaze se ostaci srednjovekovne crkve o kojoj se malo toga zna. Uglavnom je zovu crkva ili crkvište Svetog Đorđa, a kolokvijalni naziv joj je Ledinačka kula, po visokom zvoniku koji se može videti iz podnožja brda, doduše samo ako posmatrač tačno zna šta traži. Retki srednjovekovni zapisi iz fruškogorskih manastira kažu da se na tom mestu se nalazio manastir Savinac, posvećen Svetom Savi, kojem se nakon turskih osvajanja gubi svaki istoriografski trag. Da li je Ledinačka kula zapravo crkva manastira Savinac, ili crkva Svetog Prokopija koja se takođe pominje u nekim izvorima, ne može se sa sigurnošću utvrditi iz istorijskih spisa, a za podrobnija arheološka ispitivanja nema se sredstava.



Ono što se pouzdano zna jeste da je crkva pripadala pravoslavnoj tradiciji, jer je orijentisana u smeru istok-zapad sa oltarom na istočnoj strani. Na zapadnoj strani pravilnog četvorougaonog broda nalazi se prizidana kula zvonara, od koje su očuvani samo spoljni zidovi. Bočni zidovi crkve očuvani su do visine od oko tri metra, a od polukružne apside ostao je samo temelj visok tek nekoliko centimetara iznad tla. Na mestu spoja broda i apside sačuvan je i plitak polukružni luk od kamena.



Uprkos zaštiti Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture, ruševina je izložena atmosferskim prilikama koje su na njoj ostavile značajan trag. Ako se ne računa tradicionalna đurđevdanska litija, crkva se danas ne koristi u obredne svrhe, iako je jedna zidna niša u unutrašnjosti pretvorena u mali oltar. Zidovi nemaju prozore, a o burnoj istoriji svedoči niz manjih, očigledno naknadno načinjenih otvora, koji su po svemu sudeći služili kao puškarnice. Do pre nekoliko godina, crkva je bila potpuno obrasla u žbunje i korov, pa nimalo ne čudi što mnogo meštana nije umelo da me uputi kad sam je prvi put tražio. Danas ju je ipak lakše naći, a svojevremeno sam postavio i oznaku na Google mape, koja se istini za volju ne vidi dok se ne zumira skroz do same ruševine, ali nekome možda i pomogne.



U centru Starih Ledinaca postoje još tri znamenitosti. Prva je srpska pravoslavna crkva posvećena prenosu moštiju Svetog Oca Nikolaja (što je vrlo česta crkvena slava u Sremu), koja datira iz 1829. godine, kada je stara seoska crkva proširena i dograđena u stilu tada preovladavajućeg baroka. To je jednobrodna građevina pravilne četvorougaone osnove sa proširenjima na mestima pevnica i sa polukružnom apsidom, prizidana oko starijeg trospratnog zvonika kvadratne osnove koji je, sudeći po arhivskim fotografijama, nekada imao i karakterističnu baroknu ukrasnu kapu od lima. Fasade su rešene sa dubokim nišama sa polukružnim lukovima, što crkvi daje vrlo zanimljivu dinamiku. Crkva je u II svetskom ratu spaljena, a obnovljena je tek devedesetih godina prošlog veka. Jedna je od retkih baroknih crkava Vojvodine koja nije pod zaštitom države.


Druge dve znamenitosti u centru Starih Ledinaca zapravo čine jednu celinu. U pitanju su dve česme, u narodu poznate kao Turske česme, od kojih se jedna nalazi u neposrednoj blizini crkve, a druga nešto severnije, na prostoru nekadašnje seoske pijace. Obe česme su najverovatnije podignute 1842. godine, od tesanog kamena, sa profilisanim krovom, fasadnom plastikom i istaknutom upotrebom šiljastog islamskog luka. Iako česme nisu istovetne, karakteriše ih slična dekoracija, a obe nalaze se pod zaštitom države kao spomenici kulture od velikog značaja.



Iako do Starih Ledinaca postoji gradska linija iz Novog Sada, za potpun avanturistički ugođaj preporučujem dolazak peške sa Popovice, danas već nadaleko čuvene po Fruškogorskom maratonu. To je šetnja od nepunih pola sata, doduše stazom koja savladava dva oštra spusta i jedan oštar uspon između, prilikom koje se može videti simpatično Popovičko jezero. Do pre nekoliko godina vrlo popularno Ledinačko jezero, danas je privatizovano, ograđeno, zaključano i ispumpavanje vode radi ponovnog otvaranja kamenoloma je uveliko u toku. Ledinčani se oko toga već godinama sude sa novim vlasnikom, a kako će se ta priča završiti tek ostaje da se vidi.



Stari Ledinci nikako nisu turistički razvijeno mesto. Za razliku od Ledinaca (koje u ovom kraju zovu Novi Ledinci), selo nema kafiće, restorane, pansione, čak ni klasičnu seosku kafanu, samo dve obične, pomalo staromodne prodavnice, u kojima će putnik svejedno biti srdačno dočekan i uslužen sa osmehom. Ipak, nedostatak turističke infrastrukture ne bi smeo da odvrati potencijalnog posetioca, jer baš ta nerazvijenost daje mestu neki poseban šarm. Možda vreme u Starim Ledincima nije baš stalo, ali zasigurno teče mnogo sporije nego drugde.


Dopada Vam se ovaj tekst? Pratite perpetuuM Mobile i preko Facebooka.


4 comments:

  1. ...faktor vreme jeste kamen o koji se spotičemo tražeći svakolika i svekolika opravdanja za koještarije kojima se isprazno bavimo. Treba bežati u/na mesta gde vreme ne postoji. Jer ne postoji. Izmislili ga ljudi kao protezu za svoje promašaje.

    ReplyDelete
  2. Molim Vas, da dopunimo, postoji u blizini jedina monaška isposnica uklesana u steni,vinoteka Kovačević, uvršćena u vinski put , čuveni ranč;;Dobro Prase", u blizini pomenutih ostataka crkve Sv. Djordje, gde je usluga fantastična sa ljubaznim domaćinama koji između svega drugog(dobre hrane , mira ,ljubaznosti..), nude i rekreativno jahanje, čisoća vazduha je fantastična i sa pravom Ledince zovu Fruškogorki Zlatibor, a još samo sda napomenemo 1/2 h vožnje gradskog autobusa os Novog Sada.Dođite!

    ReplyDelete
    Replies
    1. Znam za ranč već neko vreme, ali ga nažalost još uvek nisam posetio. Nadam se da će to biti ispravljeno uskoro, a ako je mesto makar upola onoliko pozitivno koliko sam čuo iz priče onda zaslužuje i poseban tekst. Hvala na dopunama i veliki pozdrav!

      Delete