Oct 3, 2014

Arhitekte na filmu


Kao što sam već pominjao kad sam pisao o filmovima o arhitekturi, arhitekata u filmskim pričama ima mnogo. Uglavnom su nerealno predstavljeni, što možda i ne čudi s obzirom da je arhitektura kao profesija često suviše mistifikovana ili romantizovana. No, o predstavi arhitekte i arhitekture na filmu moglo bi se pričati mnogo više i mnogo ozbiljnije nego što je tema jednog teksta za blog. Sada bih se osvrnuo na filmske umetnike koji su po vokaciji arhitekte, što je doduše nevelika, ali ne i nezanimljiva tema.

Već neki od prvih ozbiljnih filmskih stvaralaca imali su svoje korene u arhitekturi i građevinarstvu. Fric Lang, autor naučno-fantastičnog epa Metropolis (1927) koji se naširoko smatra najuticajnijim nemim filmom svih vremena, poticao je iz arhitektonske porodice, a studirao je građevinu na prestižnom tehničkom univerzitetu u Beču. Ruski reditelj Sergej Ajzenštajn, pionir teorije filmske montaže i autor jednako značajnog filma Oklopnjača Potemkin (1925), studirao je arhitekturu i građevinu u tadašnjem Petrogradu.

Fric Lang (1890-1976)
Sergej Ajzenštajn (1898-1948)

Jedan od najznačajnijih glumaca iz takozvanog "zlatnog doba" Holivuda i jedan od omiljenih Hičkokovih saradnika Džejms Stjuart studirao je arhitekturu na Prinstonu, gde je bio i jedan od najboljih studenata. Štaviše, izuzetnim teorijskim radom na temu projektovanja aerodroma osvojio je stipendiju univerziteta za postdiplomske studije.

Još jedan značajni holivudski glumac, Entoni Kvin, izučavao je arhitekturu u srednjoj politehničkoj školi u Los Anđelesu, a kasnije u studiju velikana arhitekture Frenka Lojda Rajta. Kvin se očigledno pokazao kao dobar učenik, jer je kasnije nastavio da radi u Rajtovom studiju i postao njegov blizak saradnik i prijatelj. Prema anegdoti, Rajt je presudno uticao na Kvinovu glumačku karijeru, pruživši mu podršku i savet da prihvati (plaćeniji) posao u jednom holivudskom studiju.

Kontroverzni holivudski reditelj Majkl Ćimino, potpisnik klasika Lovac na jelene (1978) i katastrofalno neuspešnog remek-dela Vrata raja (1980), studirao je arhitekturu i slikarstvo na univerzitetu Jejl. Iako je diplomirao slikarstvo, tokom studija se bavio i grafičkim dizajnom, a navodio je da su na njegov rad uticali pomenuti F. L. Rajt i Ludvig Mis van der Roe.

S leva na desno: Stjuart (1908-1997), Kvin (1915-2015), Ćimino (1939-2016)

Arhitekturu je studiralo i nekoliko poznatih televizijskih glumaca, pre svih Džordž Takei, koji se proslavio ulogom poručnika Sulua u originalnoj postavi čuvene naučno-fantastične serije Zvezdane staze (1966-1969). Nesuđene arhitekte su i Kortni Koks, jedna od zvezda sitkoma Prijatelji (1994-2004), kao i prerano preminuli Džon Riter, koji je mnogo godina nakon nedovršenih studija glumio arhitektu u filmu It (1990) po romanu Stivena Kinga. Verovatno najpoznatija indijska glumica danas Ajšvarja Rai studirala je arhitekturu pre nego što se u potpunosti posvetila manekenstvu i glumi.

S leva na desno: Takei (1937- ), Koks (1964- ), Riter (1948-2003), Rai (1973- )

Sa druge strane, da studije nisu nužan preduslov za bavljenje ahitekturom dokazuje Bred Pit, koji uprkos činjenici da je diplomirao žurnalistiku ima iza sebe više realizovanih arhitektonskih projekata. Pit je i osnivač fondacije Make It Right, koja finansira izgradnju održive arhitekture u ugroženim područjima, a za koju su projekte donirali najveći svetski arhitekti poput Frenka Gerija, Šigeru Bana i grupe MVRDV.

Bred Pit (1963- ) i njegova kuća u Holivudu,
koju je sam dizajnirao

Međutim, najviše arhitekata koji rade na filmu završava zapravo iza kamere, radeći na scenografiji i vizualnim aspektima filma. Uopšte ne čudi da su neki od najpoznatijih scenografa danas aktivnih u Holivudu arhitekte po profesiji. Među njima se ističe Tino Šedler, koji je nakon sticanja diplome mastera arhitekture u Hanoveru neko vreme radio kod Danijela Libeskinda, a zatim dizajnirao filmove kao što su V kao Vendeta (2005), Čarli i fabrika čokolade (2005) i nekoliko filmova iz serijala o Hariju Poteru. Indijski arhitekta Anshuman Prasad jedan je od vodećih holivudskih scenografa, a njegovo ime vezuje se za SF blokbastere Totalni opoziv (2012), Enderova igra (2013), Kapetan Amerika: zimski vojnik (2014) i Betmen protiv Supermena (2016).

Tino Šedler (1972- ) i neki od njegovih filmskih radova
Anshuman Prasad (1975- ) i neki od njegovih radova

Među domaćim filmskim autorima treba posebno istaći ime Veljka Despotovića, koji je diplomirao arhitekturu na beogradskom univerzitetu, a bio je scenograf na skoro sto filmskih i televizijskih ostvarenja. Iza Despotovića su ostali naslovi kao što su Skupljači perja (1967), Biće skoro propast sveta (1968), Otpisani (1974), Ko to tamo peva (1980), Davitelj protiv davitelja (1982), Sabirni centar (1989), Gluvi barut (1990), Tito i ja (1992), Urnebesna tragedija (1993), Nož (1999), Lavirint (2002), Profesionalac (2003), Čarlston za Ognjenku (2008), Turneja (2008)...

Veljko Despotović (1931-2013)

Dopada Vam se ovaj tekst? Pratite perpetuuM Mobile i preko Facebooka.

No comments:

Post a Comment